INFERNO Canto IV in campobassano
“ ë ”: questa ha suono smorzato; quasi non si pronuncia.
INFERNO canto IV in campobassano (tradotto da Ugo D’Ugo)
Guastattë u suonnë funnë ‘ncapë
nu cupë tuonë, sì ca i’ më svigliavë
cumm’a unë ch’allantrasattë z’auzë,
e l’uocchië apiértë attuornë gira,
àutë, dërittë e fissë rëguardaië
pë’ canòscë u postë addò më truavë
vérë è ca ‘ngoppa u pizzë më truavë
dë la vallë prufonna e dulurosa
tantë, ca pë’ guardà a funnë
i’ nnë vëdèa manchë na cosa.
<< Mo sscignémë quassottë a u scurë munnë >>
‘ncumenzattë u puétë tuttë sghiancatë
<< ijë vaglië ‘nnantë e tu më vié appriéssë.>>
E ijë, che dë chella faccia m’évë accortë, (v. 16)
dëcivë: << cummë vènghë, se tu të spaviéntë
ca u culorë tuë nn’ më cunforta?>>
E issë a me: <<u magónë dë la genta
che sta quassottë, ‘nfaccia më zë tégnë
chélla pietà, che tu pë paura scagnë.
Jàmë, ca la vija è longa e më vóssa!>>
‘ccusì zë mëttèttë e më facèttë entrà
dentr’u primë ciérchië che u sprufunnë cénta.
A ‘stu postë, pë quantë më parèa dë sëntì,
‘ncë stèanë chiagnë, ma suspirë
che l’aria eterna facèa trëmà.
Cósa chë dèa dulorë senza fërì,
ch’avèanë lë schiérë, ch’évënë assaië cchiù grossë:
dë ninnë e dë fémmënë e ‘d’uomënë.>>
U buonë maestrë a me:<< Tu nn addummannë (v.31)
che spirëtë so’ chistë che tu vidë?
Mo voglië fartë sapé primë che vaië,
ca lórë nn’ facènnë puccatë; e se lórë tiénnë mèrëtë
nën basta, pëcché nën avèanë battesëmë,
qual’ è la porta dë la fédë ché tu cridë.
E së so’ statë primë d’u Cristianesëmë,
nën hannë aduratë a Ddijë cummë si dévë;
e tra chistë so’ statë pur’i’ stessë.
Pë ‘stu dëfiéttë e no p’autë puccatë,
sémë përdutë, e sulë pë’ tanta uffésa
ca senza spëranza, vëvémë u desiderië>>.
Gruossë dulorë më pigliattë a ccórë quannë u sëntivë,
però che gèntë dë valorë gruossë
canuscivë, che a quillë limbë, suspesë stèanë.
<< Dimmë, maestrë mijë, signorë>> (v.46)
‘ncumënzaië ijë p’èssë cèrtë
dë chélla fédë chë lèva ogni errorë:
<<scèttë mai cacchérunë, o pë mèrëtë suo’
o pë l’autë, ca po’ fussë béatë?>>.
E issë chë sëntèttë u parlà mijë
rëspunnèttë:<< I’ évë nuovë a ‘stu statë,
quannë vëdivë mënì nu putèntë
kë ségnë dë vittora ‘ncurunatë, (v.54)
ci attëràttë l’ombra d’u primë parèntë,
d’Abélë figlië suë e chélla dë Noè,
dë Musé dë la léggë e ubbëriéntë;
Abramë patriarchë e David rré;
Ismaélë ku patrë e u figlië suo’
e kë Rachéle, che pë’ essa tantë facèttë;
e aut’assaië, e lë facèttë béatë;
vuo’ sapé, che primë dë lórë
spirëtë umanë nën évënë salvatë>>.
Nën fënèmmë dë j’ ca issë dicéssë,
ma passavamë la selva lu stèssë.
La selva, dichë, dë spirëtë facèanë réssa.
Ancora nn’éva longa la vija nostra
da qua d’u culmë, quann’i’ vërivë nu fuochë
che l’emisférë dë scurë vincèva.
Luntanë iavamë ancora nu’ pochë,
ma nën tantë, ca i’ nn’ vëdéssë na partë
addò brutta gentë stév’allucata.
<< o tu, che unurë scienza e artë,
chistë chi so’ chë tiénnë tanta riguardë,
ca diversamentë da ll’autë stannë a partë?>>
Quillë a me: << L’umana numèa
che dë lorë rësòna në la vita tua,
grazia rëcévë ‘nciélë, e sì che l’avanta>>. (v.78)
Intantë na vocë pë me sëntivë:
<< unuratë u grandë puéta;
l’ombra sua rëtorna, chë z’eva partita>>.
Po’ chë la vocë rëmanèttë zitta,
vërivë quattë grossë ombrë mënì a nu’:
sumiglianza tënèanë né trista, né allegra.
U buone maestrë ‘ncuminciattë a dicë:
<< Guarda a quillë kë chélla spada a mmanë,
chë vé annanzë a tre ‘ccusì cumm’a signurë.
Quill’ è Omero, puèta sovranë,
l’autë è Orazio satirico chë vé,
Ovidio è u tèrzë e l’utëmë è Lucano. (v.90)
Però che ognunë cunviénë kë me
‘ncopp’u nomë chë sunattë na vocia sola:
më facènnë unorë e perciò fannë buonë>>.
‘Ccusì vëdivë radunà la bella scóla
dë quillë signorë “dell’altissimo canto”
che ‘ngoppa a tuttë cumm’a aquila vóla.
Dopë ch’avènnë raggiunatë inzièmë tantë,
zë vutànnë a me salutannëmë kë nu zinnë,
e u maestrë surrëdèttë pë tantë,
che ‘ccusì më facènnë dë la lora schiéra. (v.103)
‘Ccusì jèmme fin’a la lumèra,
dicènnë cosë che a nnë ‘ccuntà è bèlle,
siccomë u parlà a ‘llu postë cummiénë.
Arrëvammë a piédë dë nu nobbëlë castiéllë
settë vótë circondatë d’autë murë
difèsë attuornë da nu sciumariéllë.
Quistë passammë cumm’a terra tosta:
pë stu postë entrai insiemë a chistë saggë;
arrëvammë a nu pratë frischë dë vërdura.
Genta cë stèanë kë uocchië tardë e stanchë,
dë gran rispèttë parèanë da lë faccë;
parlavënë pochë, kë vucë docë.
Cë spustammë po’ da nu cantë
a luoghë apiértë,assai lustrë e àutë,
in modë ca zë putèanë vëdé tuttë quantë.
Da là dërittë, ‘ngopp’ u vérdë pratë
më mustrannë lë spirëtë cchiù famusë
che a vedé i’ stèssë m’avàntë.
Vedivë Elettra k’assaië cumpagnë,
tra lorë rëcanuscivë Ettore e Enèa,
Cesare armatë kë uocchië ‘e falchë.
Vedivë Camilla e la Pantaslea,
dall’àuta partë, e vedivë u rre Latino
kë Lavinia, la figlia so’ ‘ssëttata.
Vëdivë a Bruto chë cacciattë Tarquinië,
Lucrezia, Iulia, Marzia e Corniglia;
e sulë appartatë vëdivë u Saladinë.
Po’ che auzavë nu pochë l’uocchië, (v.130)
vëdivë u maestrtë dë chillë chë sannë
sta tra la filosofica famiglia.
Tuttë l’ammirënë, tutte unurë a lorë fannë:
qua vëdivë a Socrate e Platone,
che ‘nnant’all’autë cchiù vicinë lë stannë,
Democrite, che u munnë a ‘ccasë méttë,
Diogene, Anassagora e Talete,
Empedocle, Eraclito e Zenone;
vëdivë u buonë raccoglitorë du qualë
Dioscoride dichë; e vedivë Orfeo
e Tullio e Lino e Seneca moralë;
Euclide geometra e Tolomeo,
Ippocrate, Aviénna e Galieno,
Averrola, che u gran cummento facèttë.
I’ nën pozzë rëdicë tutt’intérë
ca a raccuntà è luonghë u fattë,
che ogni vota ca a pruvà voglië, më pèrdë.
La sesta compagnia a ddu’ zë spartë;
pë àuta vija më mèna la saggia guida,
forë dë la cujèta, nëll’aria chë tréma.
E venghë a na partë andò nz’alluzza.
Visite: 323