INFERNO Canto V° campobassano
INFERNO canto V in campobassano
‘Ccusì cummë scìgnivë a u ciérchië primë,
abbasscë p’u seconnë chë ména lumë cénta
e tantë cchiù dulorë, chë pógnë e guàita.
Sta là Minos, tremèntamèntë e ringhia,
pésa lë cólpë all’entrata, sëntènzia
e manna séconnë che l’abboglië.
Dichë che quannë l’anëma malënata
lë vé ‘nnanzë, tutt’ issë zë rëmóstra,
e issë ca canòsscë lë puccatë
vedë a qualë postë dë lu ‘mbèrnë è pë essa;
accérchia kë la coda tanta vótë
pë quanta gradë sottë vènga méssa.
Sèmpë, annanz’a issë, në stannë assaië;
dicënë e sèntënë e po’ pë capabbasscë vutatë.
<< O tu, che vié a u dulurusë spizië,>>
dicèttë Minos a me, quannë më vëdèttë,
lasciannë l’attë dë tanta ufficië
<< guarda cumm’intra, e dë che tu të fidë,
nën të ‘ngannà la larghezza dëll’èntrata!>>
E la guida mia a issë: << Pëcché tu allucchë?
Nën fërmà u camminë suë fatalë:
zë vo’ j’ ccusì colà ‘ndo’ zë po’
chéllë chë zë vo’ e cchiù nn’ addumannà>>.
Mo ‘ncumènzënë lë dulèntë notë (v.25)
a farzë sëntì a me, mo so vënutë
là ‘ndo’ tanta chiagnë më culpiscë.
I’ mënivë a u postë d’ogni lumë mupë,
chë muggisscë cummë fa u marë in tempèsta
se da cuntrarië viéntë è cummattutë.
La buféra ‘mbèrnalë che maië zë férma,
ména lë spirëtë cummë fussënë rapënatë:
capëutànnë e vattènnë lë strapazzë.
Quannë arrivënë ‘nnanz’a la ruina,
qua lë strillë, u chiagnë, lë lamiéntë;
àstémënë qua la vërtù divina.
Sëntivë, che a stu turmiéntë (V.40)
so’ dannatë lë puccaturë carnalë
che la ragiona hannë svalutatë a u talèntë
E cummë lë sturnë puortënë l’alë
ku tiémpë friddë, a schiéra larga e chiéna,
‘ccusì ‘llu viéntë portë l’anëmë malë:
da qua, da là, dë sottë, dë ngoppë, lë ména;
nisciuna spëranza lë cunforta maië,
né dë fërmà, e manchë dë scëmà la péna. (v.46)
E cummë lë gru vannë lamëntannëzë
facènnë pë l’aria na longa fila
‘ccusì vidë mënì, purtannëzë lë guaie,
ombrë purtatë da u fortë viéntë;
pëcché i’ dëcivë: << Maestrë, chi so’ chéllë
gèntë che l’aria nera ‘ccusì castiga?>>
<< La prima dë chéllë chë tu dicë
tu vuo’ sape’>> me dicètt’issë allora,
<< éva imperatricë dë na fréca ‘e lénghë.
A vizië dë lussuria zë dèttë
e dë la libidëna so’ facèttë léggë.
Essa è Semiramide, d’essa zë sa
ca succëdèttë a Nino, dë che éva spósa;
tënèttë la terra che Saldon * guèrna, (* Siria o Egitto?)
po’ è Cleopatra lussuriosa.
Elena vidë, pë la quala tanta guaië
na vota dèttë, e vidë a Achillë
che immécë kë amorë cummattèttë.
Vidë Paride e Tristan>> e cchiù dë millë
ombrë mustràttëmë e më ‘nnùmmënattë,
che pë amorë nuostrë zë murènnë.
Dopë che i’ sëntijë la guida mija
che ‘nnùmmënàva damë e cavaliérë,
pëcchè më pigliattë e më sëntivë quascë përdutë.
I’ ‘ncumënzaië:<< Puéta, vulèntiérë
parlarija a chillë ddu’ ch’assiémë vannë
e parënë a u viéntë èsse’ lëggiérë>>. (v.75)
E issë a me:<< Vëdarraië quannë sarrannë
cchiù vicinë a nu’ e tu allora lë prijarraië
pë’ quill’amorë chë lë ménë, e lórë mënarrànnë>>
‘ccusì subbëtë cumm’è u viéntë a nu’ lë manna.
Pigliaië a parlà:<< O anëmë affannatë
mënitë a parlarcë, se autë nn’u viétënë!>>
Cumm’a palummë chiamatë da la voglia
e kë alë schiëgatë e férmë rent’u nidë
volënë pë l’aria da gulija purtatë
‘ccusì scénnë da la schiéra addò sta Didone
A nu’ mënènnë pë l’aria malamèntë
pë cumm’éva fattë u carissëmë richiamë.
<< O anëma graziosa e bóna
che vai vësëtannë pë l’aria fósca
a nu’ che tignèmmë u munnë sanguignë;
së fussë amichë u rre dë l’universë
nui’ prijarrìmmë a issë la pacia tua,
ca tie’ piétà d’u malë nuostrë.
Dë chélla chë sëntitë e chë parlà vë piacë,
nu’sëntémë e parlamë a vu’,
mentrë che u viéntë, cummë fa, z’ammupa.
Sta la terra, andò nascivë
vicin’a u mare addò u Po scégnë
p’avé pacë kë lë seguacë suë.
Amorë, che a córë gentilë sùbbëtë z’aggrappa
‘cchiappattë issë da la bella përzona
chë më fu luàta; e u modë che ancora m’affanna.
Amorë, che a nisciunë amatë amà përdona,
më pigliattë du parlà ‘ccusì fortë,
che, cummë vidë, ancora nn m’abbandona.
Amorë cë purtàttë a la morta.
Caina aspètta a quillë chë la vitacë stutatë.>>. (v.106)
‘Stë parolë da lórë cë furënë rëspostë.
Quann’ijë sëntijë chéll’anëma uffesa ,
avasciajë u capë, e tantë u tënivë vasscë
fin’a quannë u puétë dicèttë:<< Che piénsë?>>
Quannë rëspunnivë, ‘ncumënzajë:<< Che pena!
Quanta pënziérë dócë, quanta desiderië
mënèttë a chistë a u dulurusë passë!>>
Po’ më gëraië a lórë e parlaië ijë;
e ‘ncumenzaië:<< Francesca, lë dulurë tuë
a lacrëmà më fannë tristë e pijë.
Ma dimmë, a u tiémpë dë lë suspirë ducë
cummë vëenèttë l’amorë
che canuscèstë lë dubbiusë suspirë?>>
E chélla a me:<< Manchë cchiù gruossë dulorë
che rëcurdà u tiémpë fëlicë
në la miseria; u sa la tua guida.
Ma se a sapé qualë fu la nascita
dëll’amorë nuostrë, tu chë cë tié tantë,
faccë cummë a chi chiagnë e dicë
nu’ liggiavame nu juornë pë spassë
dë Lancilllottë, cummë l’amorë u pigliattë.
Pë cchiù votë l’uocchië ci attëràttë
‘lla lettura e ci arrusscèttë u visë,
ma sulë a nu puntë, fu ca ci attraèttë.
Quannë liggèmmë u desidèrië
d’èssë vasciatë da talë amantë,
qualë da me nn’éva mai statë rësërijatë,
la vocca allora më vasciattë tuttë trëmannë.
Galeottë évë u librë e chi u scrëvèttë!
‘llu juornë cchiù nën liggèmmë ‘nnantë.>>
Mèntrë nu spirëtë quistë dicèttë,
l’autë chiagnèa, ca dë piétà
i’ svënivë cummë së murissë;
e cadivë cumm’a cuorpë che muortë cadë.
Visite: 363