INFERNO canto XII° in campobassano
INFERNO canto XII° in campobassano
Pë scégnë la ripa mënèmmë a nu postë
muntagnusë e, pë chélla chë vëdivë, eva purë
talë ca ogni sguardë t’avessë sbauttitë.
Cumm’a chélla frana che dë fianchë
da qua dë Trentë all’Adigë calattë,
o pë tramuótë, o pë frana, z’ allamàttë,
abbasscë la roccia zë në scignèttë,
facènnë modë dë sbarrà u passë,
‘ccusì là la lama avèa fattë:
e ‘ngopp’a la pónta dë chélla costa
l’infamë dë Creta* stèva stisë
e che fu sgràuratë da na fauza vacca;
e quannë cë vëdèttë zë muccëcattë issë stéssë,
cummë a chi pë lë niérvë zë moccëchë lë manë. (v.15)
U saggë mijë, veramentë, u alluccattë: << Forzë
të cridë che qua sta u duchë d’Atenë*,
che a quill’autë munnë t’accërèttë?
Alluntanëtë, bèstia; ca quistë nën ve’
ammaistratë da sòrëta,
ma ve’ pë canòscë lë pénë vostrë>>.
Cummë a quillë torë chë spezza la funë
dopë c’ha rëcëvutë la curtëllata ‘mbrontë,
e chë zë gira ‘ndunucchiatë , zumpëttannë da qua e da là,
vëdivë ijë u Minotaurë fa;
e quillë attiéntë alluccattë: <<Scappë fórë,
mentrë sta ‘nfuriatë, è buon ca tu scìgnë>>.
‘Ccusì pigliammë la via abbasscë pë ddo’
calavënë lë prétë, che spissë zë muvèanë
sottë a lë piédë, calëcatë da u pisë mijë.
Ijë già pënzannë; e quillë dicèttë: << Tu piénsë,
forzë, a chésta frana ch’è guardata
da chélla bèstia ‘nfuriata, ch’i’ pochë fa calmaië.
Mo voglië che tu ha da sapé, che l’auta vóta
chë so’ mënutë quassottë a u vasscë ‘mbèrnë,
chésta roccia nën éva calata.
Ma, cèrtë pochë prima, se buon capischë,
chë mënissë Quillë* che la grossa préda*
lëvattë a Dite, d’u ciérchië cchiù ‘ngoppë;
da tuttë lë partë dë la valla puzzolenta
trëmattë ‘ccusì, ch’i’ pënzaië che l’univèrzë
sëntissë amorë p’u qualë cë sta a chi crédë
ca cchiù votë u munnë zë rëvutassë; (v.43)
e a quillë puntë ‘sta vecchia roccia
qua e dall’autë partë scignèttë.
Mo ficchia l’uocchië sottë, ca z’avvicina
la riva d’u sanghë andò vollënë
chillë che pë viulènza all’autë hannë fattë malë>>.
O cëcata ‘ngurdinizia e pazza raja (v.49)
ch’accusì cë vussë a na vita córta
e chë ciaffuóchë a chélla èterna!
Ijë vëdivë na larga fossa, a archë fatta,
cumm’a chélla chë tuttë u chianë abbraccia,
‘ccusì cummë avèa dittë la guida me’;
e tra u piédë dë la ripa e essa, ‘nfila,
currévënë Centaurë armatë dë fréccë,
cummë së fussënë abituatë a j’ a caccia.
Vëdènnëcë scégnë, ognunë zë fërmattë, (v.58)
e da la schiéra, tre zë sëparannë,
kë archë e fréccë, primë rëcapatë;
e unë alluccattë da luntanë: << A quala péna
vënitë vu’ ca scignétë u dërupë?
Dicetlu da là, se no, l’archë tirë?>>
U maestrë mijë dicèttë: << la resposta
la démë a Chironë, mo che là ci avvicënamë,
la voglia tua, semprë mala è stata>>.
Po’ m’attëntattë e dicèttë:<< Quillë è Nesso,
chë murèttë pë la bèlla Deianira
e zë vëndëcattë issë stéssë.
E quillë chë sta ‘mmiézë, che u piéttë z’attamèntë,
è Chironë chë criscèttë Achillë,
quill’autë è Folo, ch’éva sèmpë chinë ‘e raja.
Attuornë u fuossë vannë a millë a millë,
tërannë fréccë a qualsiasi anëma èsscë fórë
da u sanghë, cchiù che la colpa so’ ha rëcëvutë>>.
Nu’ ci avvicënammë a chillë bèstië snèllë (v.76)
Chironë pigliattë na freccia, e chë la còcca,
spustattë la varva arrétë dë lë masscellë.
Quannë scuprèttë la larga vócca,
dicèttë a lë cumpagnë:<< Vë sétë accortë
ca quillë chë zë móvë arrétë lë cósë chë tocca smóvë?
‘Ccusì nën fannë lë pièdë dë lë muortë>>.
E la buona guida mija, che già lë stéva dë frontë,
addò lë ddu’ naturë zë uniscënë,
rëspunnèttë:<< Bénë, è vivë e, ‘ccusì sulë,
e i’ l’aglia mustrà la valla scura:
necessità u manna qua e no u piacérë.
Talë zë smuvèttë d’addò zë canta l’alleluia,
e më cërcattë quistu nuovë ufficië;
nën è ladrë issë, né mariuolë so statë ijë.
Ma pë chélla virtù pë la qualë i’ movë
lë passë mijë pë ‘sta salëvaggia vija
dàccë unë dë lë tuë, a cuië nu’ putémë sta vicinë,
e che cë mostra làddò zë guada,
e che porta a quistu ‘ngaliunë*,
ca nën è spirëtë, che pë l’aria va>>.
Chironë zë gërattë a destra
e dicèttë a Nesso:<< Rëturnë, e guidëlë
e fa scanzà qualsiasi schiéra vë ‘ntoppa>>. (v.99)
Mo cë muvèmmë kë la scorta fëdata,
lunghë la sponda vullèntë e vërmiglia,
andò, lë vullitë mënavënë autë strillë.
Ijë vëdivë genta affunnatë fin’all’uocchië;
e u grandë Centaurë dicèttë:<< Lorë so’ tirannë,
chë spannènnë sanghë e ricchezzë zë pigliannë.
Qua chiagnënë lë spiétatë puccatë,
qua sta Alessandrë* e Dioniso* ferocë,
chë dèttë a la Sicilia dulurë pë annë.
E chélla capë chë tè lë pilë accusì nirë
è Azzolino da Este, che, p’u vérë,
fu accisë da u figliastrë all’autë munnë>>.
Allora më gëraië a u puétë, e issë dicèttë:
<< Quistë mo va annantë a te, e i’ të séguë>>.
Pochë cchiù ‘nnantë, u Centaurë zë fërmattë
‘ngopp’a gentë che fin’a la gola
parèva che da ‘llu vallonë ‘scéssë.
Cë mustrattë n’ombra da na partë, sola,
dicènnë: << Quillë* rumpèttë, dentr’a Ddijë,
u corë chë ‘ngopp’a u Tempië ancora cola>>.
Po’ vëdivë gentë che a u fiumë forë
tënèa la coccia ma no tuttë u piéttë;
e da chést’auta assaië në rëcanuscivë.
‘Ccusì cchiù cchiù che z’abbassava
quillë sanghë,talë chë scuttassë sulë u piedë
e quindë éntrammë ch’u piédë dentr’u fuossë.
<< ‘Ccusì cummë tu da ‘sta partë vidë,
u vullorë d’u sciumë sèmpë cchiù scéma>>,
dicettë u Centaurë,<< voglië che tu cridë
che da chést’ata partë cchiù assa’ sprufonna,
fin’a quannë issë arriva
addò la tirannija sèmprë cchiù soffra.
La divina giustizia, da qua , pognë
a quill’Attila, che fu u flagellë dë la terra,
e Pino e Sesto, e in èternë sprémë
lë lagrëmë, che k’u calorë scioglië
a Rinierë dë Corneto, e Rinierë Pazzo*,
chë facènnë pë lë stradë tanta guèrra>>.
Po’ zë gërattë e riattravërsattë u pantanë.
Note:
*1) Minotauro;
*2) Teseo che con l’aiuto di Arianna uccise il Minotauro.
* 3) Cristo
* 4)Alessandro il Macedone e Dioniso il vecchio tiranno di Siracuso
* 5) Guido di Montfort che in una chiesa trafisse Arrigo, cugino di re Edoardo I per vendicare il padre.
* 6) Riniero di Corneto capeggiava una banda in Maremma e Riniero dei Pazzi
*7) ‘ngaliune: a cavalcioni; in tirlindana.
Visite: 369