INFERNO canto XIV in capobassano

• 

Dopo che Dante e Virgilio hanno esaudito il desiderio dell’anonimo di raccogliere le cime spezzate e radunarle ai piedi del proprio pruno, i due entrano nel girone dove sono i ribelli a Dio, all’arte e alla natura e incontrano Capaneo, che con la sua superbia sfidò Giove. Qui le anime sono punite sotto una pioggia di fuoco, le cui fiamme scendono come la neve che in assenza di vento viene giù  a pantacce. Sono spiegate le origini dei tre fiumi, di cui il Lete, anticipando che è il fiume della purificazione.Per memoria: la “ ë “ è atona, ha suono smorzato-

  

 

Per memoria: la “ ë “ è atona, ha suono smorzato-

INFERNO canto XIV° in campobassano

Dopë che l’amorë p’u paesë mijë

më  pigliattë, rarënàmmë lë ramë sparzë

e lë rëdivë a quillë, che già stéva zittë.

Dopë jèmmë a u limëtë andò zë spartë

u secondë gironë da u terzë, e addò

zë vedë dë la giustizia la dura arta.

A dicë lë cósë nóvë ,

dichë che arrëvammë a na chiana

che dentrë a éssa tuttë lë chiantë so’ sécchë.

Tutt’attuornë ‘ccusì cummë u tristë sciumë a essa;

qua cë fërmammë réndë réndë.

U spiazzë éva na sabbia secca e spessa,

nën éva diverza da chélla

che Catone avèa già passatë.

O vendetta dë Ddijë, quantë tu ha da

èssë tëmuta da chi lèggë

quillë che zë prësëntattë all’uocchië mijë!

D’anëmë nudë vëdivë tanta schiérë

che chiagnévënë tuttë disperatamèntë;

e sëmbrava chë fussënë punitë da divèrza léggë.

Supinë stévënë stisë ‘nterra ciértë,                                           (v.22)

autë stévënë rannicchiatë,

e autë cammënavënë cuntinuamentë.

Chillë chë gëravënë attuornë évënë cchiù assa’,

e chillë chë stévënë supinë évënë dë ménë;

ma cchiù alluccavënë p’u dulorë.

‘Ngopp’a tuttë u sabbionë, cadènnë chianë,

chiuvévënë dë fuochë larghë faldë,

cumm’a la névë a la muntagna quannë nn’ tira viéntë.

Cumm’Alessandrë* a chélle partë callë

dëll’India vëdèttë sciuccà ‘ngopp’a la truppa sua

fiammë ardéntë ‘nterra,

pëcché issë urdënàttë a lë suldatë suë

d’acciaccarlë kë lë piérë in modë

ca zë stutassërë cchiù facilmentë;

‘ccusì scìgnèva l’éternë fuochë

in modë ca la réna zë ‘nfucassë, cumm’a ésca

d’u fucilë, a radduppià u dulorë.

Senza sosta ancora lë manë                                                     (v.40)

dulurantë, mo qua mo là, muvévënë

purë dë sëntì nu pochë ‘e frischë.

Ijë ‘ncuminciaië: << Maestre, tu che vincë

tuttë lë ‘nciàmpë, trannë lë diavulë cucciutë

chë cë sbarrannë l’entrata a lë portë,

chi è quillë gruossë che parë frëcarzënë

d’u fuochë e parë sta dëspëttusë e cuntrariatë,

tantë ca sembra che d’u chiovërë ‘nzë në cura?>>

E quille stéssë chë z’éva addunàtë  

ca dë issë ijë addummannavë a u maestrë, alluccattë:

<< Cummë so’ statë da vivë, ‘ccusì so’ da muortë.

Se Giovë stancassë u fërrarë da u qualë

pigliattë, arrajàtë, u fulmënë appuntitë,

che all’utëmë më culpéttë;

oppurë së issë stancassë l’autë senza sostë

dèntr’a la putéca nera d’u Mongibellë*,

chiamannë: - Buon Vulcano, aiutë, aiutë!-

‘ccusì cummë facèttë a la battaglia dë Flegra,

e më ‘nfricciassë kë tutta la forza sua,

nn’ putéss’avé vendetta chiéna>>.

Allora la guida mija parlattë fortë,                                              (v.61)

<< O Capaneo*, fin'a quannë nn’ vé ménë

la superbia tua, tu sié punitë:

nisciunë martirië, fórë dë la tua raja,

sarija la péna p’u furorë tuë cchiù adéguatë>>.

Po’ zë vutattë a me kë cchiù calma,

dicènnë: << Quillë è statë unë dë lë sèttë rré

che assediannë Tebe; e avèttë, e parë ancora ca tè,

Ddijë nëmmichë, e mostra dë nn’ tëné paura affattë;

ma, cummë l’hajë dittë, lë dëspiéttë suë

so’ mëdaglië dégnë d’u piéttë suë.

Mo viémmë appriéssë, e ‘bbadë a nn’ méttë

piédë ‘ngopp’a la sabbia àrza;

ma semprë a u voschë puosëlë rasèntë>>.

Stannë zìttë, arrëvammë làndò sgorga,                                             (v.76)

forë du vòschë, nu sciumariéllë,

tantë russcë che ancora më spaventa.

Cummë da u Vullëcamë nàscënë lë rivulë

che po’ lë malëfemmënë zë spartënë,

‘ccusì abbasscë p’u vòschë zë në jva quillë.

U funnë suë e lë ddu’ argënë

évënë fattë dë prétë,

perciò i’ m’addunavë ca là stévë u passaggë.

<< Tra tuttë lë cósë che  t’hai mustratë

dopë che nu’ éntrammë pë la porta

a cuië éntrà a nisciunë è negatë,

c’è stata cosa dall’uocchië tuë vistë,

cummë è quistë sciùmë,

che ‘ngopp’a issë tuttë lë fiammë stuta>>.

‘Stë parolë dicèttë la guida;                                                        (v.91)

ca i’ prëgaië che më cëbàssë

quillë che m’avèa fattë rësërijà.

<< Mmiéz’a u marë sta nu paesë guastë>>

dicèttë allora, << chë zë chiama Créta,

sottë a u rré suë, fu nu munnë castë.

Na muntagna sta, che già fu  fëlicia

d’acqua e arburë, ca zë chiamattë Ida;

mo è abbandunata è cósa vecchia.

Rèa u sciglièttë pë cunnëla fëdata

d’u figlië suë, e p’u ‘nnasconnë mèglië

quannë chiagnèa së facèa  n’allucchë.

Dentr’a ‘sta muntagna sta nu gigantë viécchië

chë tè lë spallë gëratë a Damiétta*

e guarda a Roma cumm’éntr’a nu spèrchië.

La capa so’ è d’orë finë,

e dë argiéntë purë so’ lë vraccë e u piéttë,

po’ è dë ràmë fin’addò spartë la còssa,

e da là a sottë è tuttë fiérrë purë;

trannë u piérë dèstrë ch’è dë terracotta

e sta ‘ngopp’a quissë ‘ppujatë, e no ‘ngopp’all’autë.

Ogni partë, fór ché l’orë, è sëngata

da na sgrètta che cola lagrëmë,

e chèstë goccë buchënë la roccia.

U scorrë lorë pë ‘sta vallë scégnë

e fannë Acherontë, u Stige e Flegetonte;

e po’ zë në scìgnënë pë sottë a ‘sta strétta vallë

fin’addò cchiù nën scégnë,

fannë Cocito, qual è nu stagnë,

cummë vëdarraië e qua nën zë në parla>>.

E ijë a issë: << Se ‘stu rëgagnëlë                                          (v.121)

deriva ‘ccusì da u munnë nuostrë,

pëcché ci apparë purë a quistu postë?>>

E issë a me: << Tu sai ca u postë è tunnë

e kë tuttë ca tu sié scignùtë assaië

pur’a sinistra, jènnë a funnë,

nën sié gëratë ancora tuttë u ciérchië:

pëcché së vidë na cosa ca ‘n sié vistë prima,

nën t’ha ‘mprëssiunà dë meraviglia>>.

E ijë ancora: << Maestrë, andò zë tróva 

Flegetonta e Lete? Ca dë l’unë nën dicë niéntë

e dëll’autë dicë ca zë fa da ‘sta chióva?>>

<< Dë tutt’e ddu’ lë dumannë tu më piacë>>

rëspunnèttë, << ma u vullorë dë l’acqua rosscia

aveva chiarì buon una dë lë ddu’ chë sié fattë.

Lete u vëdarrai, ma fórë dë ‘sta fossa,

làddò vannë l’anëmë a lavarzë ,

quannë la colpa scuntata sarà tóta>>.

Po’ dicèttë: << Mo è tiémpë dë spustarzë

da u vòschë; vièmmë arrétë;

l’argënë fannë la vija, ca nën so’ cucèntë,

e ‘ngopp’a lórë ogni fuochë zë stuta>>.

Note: * 1) Alessandro Magno

 *2) Mongibello è l’Etna, sede dell’officina di Vulcano;

 * 3) Capaneo, uno dei sette che aiutarono Polinice ad assediare Tebe;

 *4) Damietta, città dell’Egitto.                                                                                                                                                                     

Visite: 373