INFERNO canto XIX° in campobassano

Categoria: Poesie declamate Pubblicato: Domenica, 12 Marzo 2023 Scritto da ugo

Non un cimitero con pietre scoperte, come in precedenza, qui troviamo una roccia bucata dove le anime sono capovolte a testa in giù e piedi e gambe fuori a cuocere. Sono qui i simoniaci e il canto si apre con un rimprovero a Simon mago, che dà il nome al peccato, poiché voleva acquistare da Pietro e da Giovanni Evangelista la facoltà di interrogare lo Spirito Santo per i propri fini di magia, ma che fu fermamente respinto. Qui Dante interroga l’anima di papa Niccolò III°, che ignaro, scambiando Dante per Bonifacio VIII°, confessa al poeta i motivi del suo peccato e che aspetta Bonifacio e Clemente V°, quale ultimo, trasferì la sede papale ad Avignone, e predice che verrà da ponente un papa che soverchierà loro entrambi per il medesimo peccato.

Dante pronuncia una arringa tremenda contro costoro che barattano il sacro per i propri fini personali. Virgilio condivide il discorso di Dante e ne gode.

Nota: “ Ë ”, “ë “ sono appena percettibili, quasi non si pronunciano;” Š “, “š” si leggono “sc” di scena.

INFERNO Canto XIX° in campobassano

O Simon* magarë,o povërë séguacë

che lë cósë dë Ddijë, che dë buntà

avissëna èssë sposë, vu’,affamatë

e pë òre e pë argiéntë scagnatë;

mo cummiénë ca pë vu’ sona la tromba

perciò ca a la terza vallë štétë.

Già eravamë a la vallë appriéssë

salitë, da u scuoglië a la partë

che proprië ‘mmiézë u fuossë a chiummë cala.

O grossa Spëranza, qual è l’arta

che ‘nciélë muostrë, ‘nterra e a u munnë,

e quantë è jušta la virtù tua a spannërla!

Ijë vëdivë pë lë coštë e pu funnë (v.13)

chiéna dë buchë la préta scura,

larghë tuttë lu štessë e ognuna tónna.

Nën më parèanë ménë larghë né cchiù assaië

dë chillë che štannë a u San Giuannë mijë,

fattë a u poštë dë lë vattijaturë;

unë dë lórë, ancora mo assai annë,

rumpivë ijë pë unë che dentrë z’affucava;

e chéšta ha da èssë vërëtà ca nisciunë ‘nganna.

Fórë da ogni vocca ‘scìva ‘ngoppë,

piérë e còssë dë nu puccatorë

fin’a u riéštë che dentrë rëmanéva.

Lë chiantë dë lë piérë évënë tutt’e ddu’ appicciatë,

pëcché lë dënuocchië fortë zë smuvevënë,

ch’avissënë spëzzatë saucë ‘ntricciatë e štuortë.

Cummë fa la fiamma dë lë cósë óntë (v.29)

smovërzë pë ‘ngoppë a la scorcia,

‘ccusì là facèa da lë calëcagnë a la pónta.

<< Chi è quillë, maestrë, che zë ‘nguijétë

dë cchiù dëll’autë cumpagnë suë,>>

dicivë ijë,<< e che cchiù rošša fiamma cunsuma?>>.

E issë a me: << Se tu vuò ca të portë

lassottë pë chélla ripa che sottë šta,

da issë può sapé dë issë štéssë e dë lë puccatë suë>>.

E ijë << Tantë pë me è bellë, quantë të piacë,

tu šié signorë, e sa ca ijë nën më smóvë

senza la vuluntà tua; e tu saië chélla ca nën së dicë>>.

Allora jèmmë a u quartë argënë:

gërannë e scìgnènnë a mana manca,

lassottë a u funnë dërupatë e sfuracchiatë.

U buonë maestrë ancora da u fianchë suë

më mantënèttë, fin’a quannë arrëvattë a la buca

dë quillë che z’addulurava ku piérë.

<< Chiunquë šié tu che štai abbasscë,

anëma addulurata cummë a nu palë méssa,>>

‘ncuminciaië ijë a dicë:<< së può, parla>>.

Ijë štèa cummë u monëchë chë cumbèssa

u purfëdiusë assassinë, che po’ ch’è ficchiatë sottë

u richiamë pë dicë chi l’armatë la manë, pëcché la morta scansa.

E issë alluccattë: <<Šié tu già qua dërittë?

Šié tu già Bonifacio?

Dë paricchië annë m’ha mëntitë u librë.

Šié tu saziatë ‘ccusì subbëtë dë la ricchezza

pë la quala ‘ntëništë paura dë ‘ngannà

la bella donna*, e po’ farnë štrazië?>>

Ijë rëmanivë cumm’a chi šta senza sciàtë, (v.58)

pë nën capì chë m’è štatë dittë,

quascë scurnatë e rësponnë nën sannë.

Allora Virgilië dicèttë:<< Dillë subbëtë:

- nën so’ quillë, nën so’ quillë che tu cridë!->>

E ijë rëspunnivë cumm’issë m’avèa dittë.

Perciò u spirëtë tuttë šturcèttë lë piérë,

po’ suspërannë e kë la vocca chiagnosa,

më dicèttë: << Dunquë chë vuo’ da me?

Së t’interessa sapé da me chi so’

ca tu šié mënutë pë ‘šta ripa,

ha sapé ca ijë évë štatë du gran’ mantë*:

e veramentë so’ štatë figlië dëll’Orsa,

vugliusë dë faurì lë pariéntë

dë ricchezzë e ijë mo quassottë më mëttivë.

Sott’a la capa mija stannë l’autë

che më prècèdennë pë la simonija,

appiattitë pë lë buchë dë la roccia.

Lassottë cadë pur’ijë, quannë

mënarrà quillë che ijë crëdèvë che tu fussë,

che a te facivë subbëtë la dumanna.

Ma cchiù è u tiémpë già che lë piérë më cucivë

e che ijë so štatë accusì capëvutàtë,

ca issë më starrà chiantatë kë lë piérë ruššë;

pëcché dopë a issë vënarrà cchiù brutta opëra

da punèntë, nu paštorë senza regulë,

talë ca cummiénë ca a issë e a me ammantë.

Nuovë Giasonë sarà, dë che zë lèggë

në lë Maccabei e cummë dë quillë buonë

évë štatë u rre* suë; ‘ccusì facèttë issë che la Francia regna>>.

Ijë nën saccë se a issë fussë troppë pazzë,

ca ijë rëspunnivë a issë kë ‘štu dittë:

<< Deh, mo dimmë: quanta rëcchezza vulettë

u Signor Nuostrë da Sant Pietrë prima

chë lë mëttéssë ‘mmanë lë chiavë da cušturì?

Cèrtë nën chiédèttë nientë, se no: -Viénëmë arrétë.-

Né Pietrë né l’autë lëvannë a Mattia

òrë e argiéntë quannë fu capatë

a u poštë chë përdèttë l’anëma malvagia.

Però të sta bbénë, che tu mo šié punitë;

e guardë buonë lë malë tuótë muneta

che të facèttë arditë a lëvarlë a Carlë*.

E se nën fussë ca m’è vietatë

u rispettë pë lë sacrë chiavë

chë tu tëništë a la vita bella,

ijë të pigliassë a parolë cchiù malamentë;

pëcché l’avarizia voštra u munnë rattrišta,

calëcannë lë buonë e arrëcchénnë lë sbrëvugnatë.

Dë vu’, pašturë, z’accurgèttë u Vangelištë* (v.106)

quannë chellë che šta ‘ngopp’all’acqua

futtévënë kë lë settë capë* e nascèttë,

fin’a quannë la virtù a u maritë suë piacèttë.

V’avetë fattë vu’ dë Ddijë l’òrë e l’argientë;

che àtë sta da vu’ a l’idolatrë,

trannë, ca issë ama unë e vu’ n’amatë ciéntë?

Ahi, Cuštantinë, dë quanta malë fuštë mamma,

no la cunvërsiona tua, ma chèlla dotë

che da te rëpigliattë u primë papë!>>

E mentrë ijë accusavë dë talë malë,

o ira o la cusciénza che zë murtufëcava,

fortë scaucijavë kë tutt’e ddu’ lë piérë.

Ijë crédë buonë che a la guida mija piacessë,

tantë éva cuntièntë che stèttë sempë attiéntë

a u significatë dë lë parolë mijë chë dicevë.

Perciò, kë tutt’e ddu’ lë vràccë më pigliattë,

e po’ kë tutt’issë, m’auzattë ‘mpiéttë,

e rësaglièttë pë la vija d’andò scìgnèttë,

nën tantë štanchë d’avermë štrittë

‘ccusì më purtattë ‘ngopp’u culmë dëll’archë

che da u quartë a u quintë argënë zë passa.

Qua docë docë pusattë u carëchë;

docë p’u scuoglië ‘ndruppëcusë e tuoštë a saglië,

che purë pë lë crapë sarija tuoštë a passà.

A la finë n’autë vallonë scuprivë ‘nnantë.

Note:*1) Simon mago, da lui prende il nome il peccato di simonia, dopo che egli cercò di comprare, da Pietro e Giovanni l’Evangelista, il potere di comandare lo Spirito Santo al volere della sua magia;

*2) la bella donna: la Chiesa;

*3) gran manto: manto papale;

*4) u r sue: Antioco;

*5) re Carlo di Francia;

*6) Vangelista: S. Giovanni Evangelista, che predisse nell’Apocalisse che i capi della chiesa si sarebbero macchiati di questo peccato;